Cemil Meriç (12 Aralık 1916; Reyhanlı, Hatay – 13 Haziran 1987, İstanbul), Türk yazar, çevirmen, düşünür ve sosyolog.
Hüseyin Cemil Meriç, 1916’da Hatay’da doğdu. Ailesi Balkan Savaşı sırasında Yunanistan’dan göçmüştü. Fransız idaresindeki Hatay’da Fransız eğitim sistemi uygulayan Antakya
Sultanisi’nde okudu. Tercüme bürosunda çalıştı, ilkokul öğretmenliği ve nahiye müdürlüğü yaptı. 1940’ta İstanbul Üniversitesi’ne girip Fransız Dili ve Edebiyatı
öğrenimi gördü.
Mükemmel düzeyde Fransızca okuyup yazan Meriç, İngilizceyi anlıyor, Arapça’yı, kendi ifadesiyle, “söküyor”du. Elazığ’da (1942-45) ve İstanbul’da
(1952-54) Fransızca öğretmenliği yaptı.
1941’den başlayarak İnsan, Yücel, Gün, Ayın Bibliyografyası dergilerinde yazmaya başladı. İstanbul Üniversitesi’nde okutmanlık yaptı (1946-63), Sosyoloji Bölümü’nde ders verdi (1963-74). 1955’te, gözlerindeki miyopinin artması sonucu görmez oldu, ama olağanüstü çalışma ve üretme temposu düşmedi.
Çeşitli dergilerde yazıları yayımlandı. Hisar dergisinde “Fildişi Kuleden” başlığıyla sürekli denemeler yazdı.
1954 yılının bahar aylarında bir kaza sonucu gözlerini tamamen yitirince birkaç başarısız göz ameliyatının ardından 1955’te vapurla tek başına Marsilya’ya, oradan Paris’e gitti. 6 aylık tedavi başarılı sonuç vermeyince yurda döndü. Görme yetisini tamamen yitirdiğinden dolayı bir süre bunalıma girdi ancak çevresindekilerin yardımıyla yeniden okuyup yazmaya başladı.
Görme yetisini yitirdikten sonra yazarlık hayatının en üretken çağı başladı. Çevresindekilere okuttuğu Fransızca ve İngilizce metinleri sözlü olarak çevirdi ve yardımcılarına yazdırdı. Basılmamış olan bir Fransızca grameri hazırladı. Dikte etmek suretiyle yeni makaleler yazmaya devam etti.
Aralıklarla 20 yıl sürdürdüğü günlüklere 1963 yılında başladı.[8] İlk telif kitabı “Hint Edebiyatı” 1964’te yayımlandı. Bir dünya edebiyatı yazma düşüncesiyle yola çıkan Meriç, İran edebiyatı ile işe başlamış ama sonra Hint edebiyatına yönelmişti.[9] Doğu medeniyetlerine karşı olan önyargıları yıkmayı amaçlayan ve 4 yıllık bir çalışmanın sonucu olarak ortaya çıkan eser, “Bir Dünya’nın Eşiğinde” başlığıyla iki kez daha basıldı. Hint Edebiyatı’ndan sonra Batı düşüncesinin önemli bir yönünü aydınlatmayı amaçladı. Bu düşünceyle sosyalizmin temelini atan ve sosyolojinin kurucusu olan Saint Simon hakkında bir eser kaleme aldı ancak basacak yayınevi bulmakta zorlandı. Eser, 1967’de Can Yayınları tarafından basıldı.
1965-1973 yılları arasında çeşitli dergilerde yazıları ve çevirileri yayımlandı. Hisar dergisinde “Fildişi Kuleden” başlığı ile sürekli denemeler yazdı. İstanbul Üniversitesi Fransızca okutmanlığından emekli oldu ve yılların birikimini kitaplaştırmaya girişti. O yıl, Türkiye Millî Kültür Vakfı’ndan fikir dalında ödül aldı. “Bana öyle geliyor ki, hayat denen mülâkata bu kitabı yazmak için geldim.” dediği “Bu Ülke” adlı kitabını 1976’da yayımladı. Kitap, onun çeşitli fikir, kültür ve edebiyat meselelerine dair aforizmalarından oluşur.[9] Aynı yıl, medeniyet kavramını tartıştığı “Umran’dan Uygarlığa” adlı eseri yayımlandı.
1974’te emekli oldu ve yılların birikimini art arda kitaplaştırmaya başladı.
1978-1984 yıllarında çoğu Kubbealtı’nda olmak üzere konferanslar veren Meriç, 1980’de bir edebiyat tarihi ve düşünce tarihi niteliği taşıyan “Kırk Ambar” adlı eseri Türkiye Milli Kültür Vakfı Ödülü’ne layık görüldü.
1981’de Ankara Yazarlar Birliği tarafından “Yılın Yazarı” seçildi. 1981’de basılan yarı derleme, yarı telif Bir Facianın Hikâyesi’nde yakın tarihin yeni bir muhasebesini yaptı.
İlk telif eseri Balzac üzerine küçük bir incelemeydi. Hint Edebiyatı (1964) daha sonra Bir Dünyanın Eşiğinde başlığıyla iki kez daha basıldı.
Cemil Meriç’in Bütün Eserleri 2013’te yayımlanan Kültürden İrfana’yla 12 ciltlik bir külliyat olarak tamamlandı. Cemil Meriç’in çevirileri de yine İletişim Yayınları tarafından, “Bütün Çevirileri” başlığı altında, ilki Balzac’ın Altın Gözlü Kız çevirisi olmak üzere 2016’da yayımlanmaya başlandı.
1983’te eşi Fevziye Hanım’ı kaybeden Meriç, aynı yıl Ağustos ayında beyin kanaması geçirdi ve sol tarafına felç indi. Sağlığında basılan son eserleri Işık Doğudan Gelir (1984) ile Kültürden İrfana (1985) oldu. 13 Haziran 1987’de hayatını kaybetti. Cenazesi, Karacaahmet Mezarlığı’na defnedilmiştir.
Başlıca eserleri:
İnceleme
1964 Hint Edebiyatı
1967 Saint Simon İlk Sosyolog, İlk Sosyalist
1976 Bir Dünyanın Eşiğinde
1984 Işık Doğudan Gelir
1985 Kültürden İrfana
Deneme
1974 Bu Ülke (1985)
1974 Umran’dan Uygarlığa
1978 Mağaradakiler
Günlük
1992 Jurnal I
1994 Jurnal II
Diğer Kitapları
1980 Kırk Ambar
1981 Bir Facianın Hikâyesi
1993 Sosyoloji Notları ve Konferanslar
Ödüller
1974 Türkiye Millî Kültür Vakfı ödülü
1981 Türkiye Yazarlar Birliği Yılın Fikir Eserleri ödülü
1983 Türkiye Millî Kültür Vakfı ödülü, Ankara Yazarlar Birliği Derneği’nin Yılın Yazarı ödülü
2015 Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü[16]
Sonradan yayımlanan eserleri
İletişim Yayınları Cemil Meriç’in “Bütün Eserleri”ni toplu halde basarken, daha önce yayımlanmamış üç kitabı daha yayımlandı: Jurnal 1 (1992), Jurnal 2 (1993), Sosyoloji Notları ve Konferanslar (1993).
“Bütün Eserleri” dizisinden “gözden geçirilmiş yeni baskısı yapılan kitaplar ise şunlardır:
Bu Ülke (1983),
Bir Dünyanın Eşiğinde (1994),
Saint-Simon İlk Sosyolog, İlk Sosyalist (1995),
Umrandan Uygarlığa (1996),
Mağaradakiler (1997),
Kırk Ambar 1 – Rümuz-ül Edeb (1998),
Kırk Ambar 2 – Lehçe-t-ül Hakayık (2006),
Işık Doğudan Gelir (2008).
Ayrıca bkz. “Cemil Meriç Sözleri ve Alıntıları” başlıklı yazımıza.
Hüseyin Cemil Meriç (12 Aralık 1916; Reyhanlı, Hatay – 13 Haziran 1987, İstanbul), Türk yazar, çevirmen, düşünür ve sosyolog.
Yazar
Didaktika Biyografi
Yorum Yaz
Bir yorum yazmak için giriş yapmalısınız.